Best Practice: Sara ten Westenend: waar kunst, boerderij en korte keten samenkomen

In Attenrode (Glabbeek) ligt een boerderij die op het eerste zicht mogelijk lijkt op andere: een plek waar gewerkt wordt, gewroet wordt in de aarde, gewassen groeien en seizoenen het ritme bepalen. Maar achter deze façade schuilt een uitzonderlijk artistiek ecosysteem dat langzaam maar zeker uitgroeit tot een broedplaats voor duurzame initiatieven, experiment en verbinding. De drijvende kracht achter deze beweging is Sara ten Westenend, beeldend kunstenaar, docent en keukenpionier. Haar verhaal is dat van een zoektocht naar de oorsprong van voedsel, de rol van kunst in de samenleving en het potentieel van een boerderij als leerplek voor toekomstige generaties.

Van Amsterdam tot Attenrode: kunst die wortel schiet in de aarde

Sara werd opgeleid aan de Gerrit Rietveld Academie in Amsterdam. Kunst was haar eerste taal, maar koken liep er van bij het begin als een tweede draad doorheen:

“Het koken en die kunst en die voeding zijn eigenlijk altijd samengegaan in mijn leven.”

Ze startte met catering in Nederlandse musea, werkte later in de culturele sector – onder meer in de Ancienne Belgique en Opera Ballet Vlaanderen– en ontdekte doorheen de jaren hoezeer voedsel en creativiteit haar pad bleven kruisen. Toch bleef een vraag knagen: waar komt wat ik kook eigenlijk vandaan?

Die vraag kreeg een antwoord toen ze Maarten, bioboer, ontmoette. Zijn boerderij werd voor haar een nieuw artistiek en ecologisch vertrekpunt. Waar ze vroeger kookte voor mensen, begon ze nu te kijken naar de grond, de seizoenen, de arbeid en de realiteit achter het voedsel.

Het was een openbaring. De boerderij bleek een plek waar kunst, ecologie, zintuiglijkheid, sociale dynamiek, verhalen en toekomstbeelden samenkomen. Een plek met potentieel om anderen te laten ervaren wat voedsel echt betekent, als productieproces, maar ook als menselijke en culturele waarde.

De boerderij als artistieke en ecologische school

Sara startte in 2021 haar doorlopende project You hunter You, een oefening in opnieuw leren kijken, voelen, luisteren en navigatorisch vertrouwen op instinct. Elk jaar volgt een nieuwe episode, niet vooraf vastgelegd maar organisch ontstaan uit wat de plek en de deelnemers aanreiken. Deze aanpak weerspiegelt Sara’s visie: kunst is geen object dat je consumeert, maar een ervaring waar je zelf deel van uitmaakt. Ze benadrukt dat deelnemers geen toeschouwers zijn, maar “medemakers”.

Een zomer vol experiment: 160 jaar boerderij, een week van workshops en biologische korte keten-keukens

Eén van de projecten die dit jaar in de kijker zal staan, is het zomerevenement ter gelegenheid van 160 jaar boerderij en 30 jaar bioboer Maarten. Het wordt een feestelijke en experimentele week van 8 tot 12 juli, waar kunst, voeding en korte keten hand in hand gaan.

Wat mag het publiek verwachten?

• Dagelijkse workshops door studenten architectuur (KU Leuven, campus Brussel) en andere jonge makers. De rollen worden omgedraaid: studenten worden docenten. Hun workshops vertrekken vanuit thema’s zoals materiaalgebruik op de boerderij, textiel, ecologie en persoonlijke voedselverhalen.
• Toegankelijkheid staat centraal: De workshops worden gratis aangeboden, enkel de lunch wordt betaald.
• Avonddiners door koks uit de culturele sector, telkens met groenten van de boerderij en omliggende bioboeren. Korte keten staat hierbij centraal. Ingrediënten komen recht van het veld.
• Een open en sociaal experiment, een combinatie van samen leren, samen eten en samen ontdekken.

De week draagt nog geen officiële naam, maar haar inhoud staat als een huis. Het wordt een ode aan samenwerking, duurzaamheid en grondgebonden creativiteit.

De boerderij als leerplek voor de toekomst

Sara werkt samen met Lars Fischer en zijn studenten Architectuur van KU Leuven, die de boerderij benaderen als een gesloten ecologisch systeem. Een plek waar wonen, werken en landbouw elkaar beïnvloeden. De boerderij wordt zo een spiegel voor bredere vragen: Hoe bouw je systemen die in balans zijn? Hoe ontwerp je infrastructuur die meegroeit met haar omgeving?

Deze link tussen ruimtelijke ordening, voedselproductie en ecologie is zeldzaam maar broodnodig. Studenten komen uit diverse landen, van Brazilië tot Oekraïne, en brengen hun eigen herinneringen aan landbouw en voedsel mee. De boerderij wordt daardoor een internationale leeromgeving waar cultuur, ecologie en architectuur elkaar vinden.

De samenwerking met LOV2030

Sara werd door LOV2030 uitgenodigd om een eigen programma te ontwikkelen binnen LET’S EAT. Met vzw NDRGRND (ondergrond | underground) zal zij het idee van de boerderij als (inter)nationale en regionale buitenschool verder ontwikkelen. De voorbereidingen zijn in volle gang en het zomerprogramma is al een klein proevertje voor wat gaat komen. Vanaf 2027 starten er residenties en nieuwe projecten, zodat er een echt duurzaam programma opgebouwd wordt vóór, tijdens en na LOV2030. 

Herfstprogramma: verlies, biodiversiteit en een diner tussen de verhalen

In oktober volgt opnieuw een bijzonder evenement waarin kunst, ecologie en menselijkheid samenkomen. De boerderij brengt een muzikale en beeldende voorstelling over dementie samen met een literair werk dat het verlies van biodiversiteit onderzoekt, gepresenteerd door de betrokken kunstenaressen die elk vanuit hun eigen praktijk een vorm van verlies tastbaar maken.

Twee verschillende vormen van verlies worden hier op een gevoelige manier verbonden: het intieme verlies van een persoon, en het meer abstracte verlies van soorten en ecosystemen.

Tijdens dit evenement schuiven bezoekers aan tafel op de boerderij. De gangen van de maaltijd worden verweven met delen van de voorstelling. Kunst en voeding lopen letterlijk in elkaar over.

Korte keten, verbondenheid en het belang van het kleine

Doorheen het gesprek met Sara komt één boodschap voortdurend terug: onze verbinding met voedsel is fundamenteel, maar vaak verloren gegaan. De boerderij en haar projecten willen die relatie herstellen via ontmoeting, zintuiglijkheid en bewustzijn.

“We moeten niet naar gemak, maar naar iets dat menselijk is.”

Dat menselijke zit in de korte keten: biologische groenten met plekjes, appels die je zelf schilt, seizoenen die bepalen wat er op tafel komt. Het zit ook in het samenwerken met boeren, kunstenaars, studenten en buurtbewoners. En in de wetenschap dat een actieve bioboerderij, met haar uitdagingen, arbeid en realiteit, geen museumdecor is, maar een levend systeem dat zorg en samenwerking vraagt.

Samenwerkingen gezocht: de boerderij als netwerkplek

Naast deelname aan de zomerweek en het evenement in oktober, lanceert Sara graag een open uitnodiging. De boerderij wil de komende jaren nog sterker inzetten op samenwerkingen met organisaties en individuen uit de kunstensector, educatie, sociale economie en duurzaamheid. Iedereen die kansen ziet om vanuit hun expertise mee te bouwen aan dit groeiende ecosysteem, is welkom om email hidden; JavaScript is required.

Slot: een unieke plek in Vlaanderen

De combinatie van landbouw, kunst, korte keten, onderwijs en duurzaamheid maakt deze plek uitzonderlijk. Het is een laboratorium voor toekomstig samenleven, waar je met je voeten in de klei staat, met je handen in het eten, en met je hoofd in nieuwe ideeën.