Denkvoer: Nazi-roofkunst en her­koms­ton­der­zoek

Op donderdag 26 maart 2026 organiseert M een Denkvoeravond over een onderwerp dat lang onder de radar bleef: de aanwezigheid van Nazi-roofkunst in Belgische musea, en de zoektocht naar transparantie, verantwoordelijkheid en erkenning.

Tijdens WOII werden in heel Europa kunstwerken geroofd, achtergelaten of onder dwang verhandeld. Ook in België. Sommige stukken doken na de oorlog opnieuw op, maar hun herkomst bleef vaak onduidelijk. Ze belandden in publieke collecties, vaak zonder dat hun achtergrond ooit onderzocht werd.

Een van die werken is de 'Legende en marteling van de heilige Kwinten', of kortom het Kwintenpaneel in M: een laatmiddeleeuws altaarstuk dat in 1941 door Hermann Göring werd aangekocht. In 1945 vonden de geallieerden het terug in een nazi-depot, en in 1951 kwam het in bewaring bij het Stedelijk Museum Vander Kelen-Mertens, de voorloper van M. De vermoedelijke herkomst? De joodse kunsthandelaar Léon Seyffers, die in 1944 samen met zijn gezin werd vermoord in Auschwitz. Over die geschiedenis werd decennialang gezwegen.

Een gesprek dat dringend gevoerd moet worden

Ook België onderschreef in 1998 de principes van de Conferentie van Washington: een internationaal engagement om roofkunst op te sporen, te registreren en – waar mogelijk – terug te geven. Toch bestaat er nog steeds geen nationaal beleid of restitutiecommissie. In Vlaanderen werd pas recent voor het eerst een onderzoeker aangesteld om de herkomst van gerecupereerde kunstwerken systematisch te onderzoeken.

Ondertussen proberen musea zelf stappen te zetten. Bij M maakt herkomstonderzoek sinds kort deel uit van het collectieplan. Dat is een traag proces: van sommige werken, zoals het Kwintenpaneel, kennen we het volledige verhaal. Dat delen we actief met het publiek, zowel online als in de zalen en via de 'Collectie van M', waar het werk centraal staat in een ‘conversatiezetel’ rond kunst in tijden van conflict. Maar van vele andere werken kennen we het verhaal dus niet. Hoe documenteer je die blinde vlekken? En welke verantwoordelijkheid dragen we vandaag tegenover het verleden?

Over de sprekers

Dr. Sabrina Lind (Departement Cultuur, Jeugd & Media) doet herkomstonderzoek in opdracht van de Vlaamse Gemeenschap. Doctoraatsonderzoeker Eléa De Winter (ULB/KMSKB) onderzoekt de Belgische kunstmarkt tijdens de oorlogsjaren. Hun onderzoek toont hoe gefragmenteerd de kennis nog altijd is, maar ook hoeveel pionierswerk er intussen verzet wordt.

Aansluitend gaan zij in gesprek met Ko Goubert (hoofd Collecties, M). Samen met het publiek onderzoeken ze de vragen die blijven knagen: hoe kwamen deze werken in onze musea terecht? Welke verhalen ontbreken? En hoe kunnen instellingen omgaan met dit verleden als onze overheid achter de feiten aan blijft lopen?

Het gesprek wordt in goede banen geleid door moderator Jana Kerremans. Haar expertisegebieden zijn literatuur, cultuurbeleid, filosofie, museologie, sociale geschiedenis, duurzaam toerisme, stedelijkheid, feminisme, LGBTQI+ & gelijke kansen.

Met deze Denkvoeravond maakt M ruimte voor een gesprek dat geen afgerond verhaal is, maar een proces in beweging. Over kunst met een donkere geschiedenis, en over de plicht om te blijven zoeken, leren en delen.

Foto: Marie Dreezen voor M Leuven